CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CÔNG GIÁO của BÙI CÔNG THUẤN

GIỚI THIỆU CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

VĂN HỌC CÔNG GIÁO

Của Bùi Công Thuấn

 

 

 

I.Văn học Công giáo Việt Nam phát triển cùng một lúc với việc loan báo Tin Mừng ở Việt Nam. Theo Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, vào tháng 3 năm Nguyên Hoà thứ I (1533), một người Âu Châu tên là Inêkhu đến truyền giáo ở làng Ninh Cường, huyện Nam Chân và làng Trà Lũ, huyện Giao Thuỷ thuộc giáo phận Bùi Chu, tỉnh Nam Định ngày nay [[1]]. Từ đó đến nay Lịch sử văn học Công giáo đã có gần 400 năm phát triển.

Lúc đầu, Linh mục Girolamo Majorica (1591–1656), một thừa sai dòng Tên người Ý, đã dùng chữ Nôm để biên soạn 48 cuốn sách đạo, đặc biệt là bộ Các Thánh truyện (1646). Majorica được coi là người khơi nguồn văn xuôi chữ Nôm Công giáo.

Sau đó, các nhà truyền giáo đã sáng tạo Chữ Quốc ngữ. Alexandre de Rhodes (1593-1660) là một nhà truyền giáo Dòng Tên, năm 1651 đã in Phép Giảng Tám ngày và tự điển Việt-Bồ-La. Công trình chữ Quốc ngữ các nhà truyền giáo như Lm Francisco de Pina người Bồ Đào, Lm Gaspa de Amaral và Lm Antonio Barbosa và của Rhodes là một đóng góp vô giá cho văn hóa và văn học Việt.

Năm 1670, Lm. Lữ Y Đoan đã viết Sấm Truyền ca, diễn ca Cựu Ước bằng thơ chữ Nôm lục bát. Tác phẩm đồ sộ này xuất hiện trước truyện Kiều của Nguyễn Du 150 năm.

Lm Philippe do Rosario Bỉnh (1759-1833) trong thời gian sống ở Lisboa (Bồ Đào Nha) đã viết nhiều tác phẩm (thơ và văn xuôi) bằng chữ Quốc ngữ rất sớm (hiện lưu trữ tại thư viện Tóa thánh Vatican). Lưu ý rằng Philipp do Rosa Bỉnh sống cùng thời với Nguyễn Du (1766-1820). Bỉnh viết bằng chữ Quốc ngữ còn Nguyễn Du viết truyện Kiều bằng chữ Nôm.

Tác phẩm của Lm Đặng Đức Tuấn (1806-1874) gắn bó mật thiết với hiện thực đất nước (6 bản điều trần và trường ca Thuật tích việc nước Nam).

Văn học Công giáo còn có những đóng góp thể loại khác có tình tiên phong như các vở tuồng như Tuồng Cha Minh (1881), Tuồng Thương khó (1912); thể loại báo chí như: Tuần báo Nam Kỳ địa phận (1908-1945). Thể loại truyện ngắn viết theo kiểu phương tây bằng chữ Quốc ngữ như: Truyện Thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản do nhà J. Linage, Libraire-Éditeur xuất bản năm 1887 tại Sài gòn…

Những thành tựu ấy đã làm nên một nền Văn học Công giáo mới mẻ. Nền văn học này, ngoài nhiệm vụ loan báo Tin Mừng còn góp phần hội nhập văn hóa đông-tây; hiện đại hóa văn học dân tộc, đem vào văn học Việt Nam tư tưởng thẩm mỹ và phương pháp sáng tác mới từ rất sớm.

 II. Các công trình nghiên cứu văn học Công giáo Việt Nam còn rất mỏng.

Có thể kể đến:

1. Lịch sử văn học Công giáo của Võ Long Tê. Nxb Tư Duy, 1965
2. Văn học Công giáo Việt Nam-Những chặng đường của Lê Đình Bảng.

Nxb Tự điển Bách Khoa. 2010

1. Sơ thảo văn học Công giáo Việt Nam. Của Nguyễn Vy Khanh.

Nguyễn Publishing, Toronto. 2023

III.Tác phẩm của Bùi Công Thuấn:

3. Tiếp cận thế giới nghệ thuật của Song Nguyễn. Nxb HNV 2014. Tài bản 2019 và 2025
4. Những mùa vàng văn học Công Giáo. Nxb HNV. 2020
5. Văn học Công giáo Việt Nam đương đại. Nxb HNV 2022
6. Hoa trên núi thánh. Nxb Hồng Đức 2025.

IV.Chuyên luận “Tiếp cận thế giới nghệ thuật của Song Nguyễn”

Song Nguyễn là bút danh của Đức Giám mục Đaminh Nguyễn Chu Trinh, Giám mục giáo phận Xuân Lộc (2004-2016), người đã cùng với giáo phận Xuân Lộc xây dựng Trung tâm Đức Mẹ Bãi Dâu (Vũng Tàu), Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Núi Cúi (Thống Nhất, Đồng Nai).

Song Nguyễn đã xuất bản 15 tác phẩm gồm truyện ngắn, truyện dài và Hồi ký. Tác phẩm của Song Nguyễn hợp thành một bộ sử thi, phản ánh một giai đoạn lịch sử đầy biến cố lớn lao của lịch sử dân tộc. Song Nguyễn ghi nhận được cuộc sống của người Công giáo Việt Nam từ trước những năm 1945, trải qua hai cuộc chiến tranh, giai đoạn cải tạo xã hội chủ nghĩa đến khi “đổi mới” (1986). Song Nguyễn tô đậm hình ảnh Linh mục, tu sĩ là những người sống “Đời dâng hiến” đã gắn bó với đoàn chiên và sống “sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc” trong những năm tháng khó khăn.

Tác phẩm của Song Nguyễn cũng đặt ra và giải quyết nhiều vấn đề trách nhiệm của lương tâm Công giáo trước những yêu cầu của thời đại, đồng thời mở ra nhiều con đường sáng tác văn học Công giáo theo tinh thần Công đồng Vaticano II, và lời dạy trong thư của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolo II gửi văn nghệ sĩ năm 1999.

Song Nguyễn là nhà văn lớn của Văn học Công giáo Việt đương đại.

Năm 2025, Nữ tu Đặng Thị Lĩnh, trường ĐH Sư Phạm Tp HCM, đã bảo vệ thành công luận văn Thạc sĩ đề tài: “Cảm hứng tôn giáo trong tác phẩm của Song Nguyễn”.

V.Chuyên luận “Những mùa vàng văn học Công Giáo”. Nxb HNV. 2020

Chuyên luận này nêu những vấn đề chung về lịch sử văn học Công giáo mà các công trình nghiên cứu trước đó chưa giải quyết thỏa đáng, thí dụ: thế nào là văn học Công giáo, việc phân kỳ lịch sử văn học Công giáo chưa thống nhất; đặc biệt là vấn đề Mỹ học Kitô giáo, hoặc vấn đề “văn hóa Công giáo trong lòng văn hóa dân tộc”.

Chuyên luận giới thiệu một vài thành tựu văn học Công giáo đương đại như thơ Lê Đình Bảng, Xuân Ly Băng, Trăng Thập Tự, văn xuôi của Song Nguyễn. Đặc biệt giới thiệu 2 bộ sách đồ sộ sưu tầm thi ca Công giáo là:

1.Ở thượng nguồn thi ca Công giáo Việt Nam, gồm 6 cuốn, do Lê Đình Bảng sư tập, nhà xuất bản Tôn Giáo và nhà xuất bản Phương Đông in năm 2009. Đây là một công trình đồ sộ, gồm 4.088 trang in.

2.Có Một Vườn Thơ Đạo, gồm 5 quyển (2.430 trang), do Lm Trăng Thập Tự và nhóm chủ biên sưu tầm, biên tập và xuất bản. Bộ sách giới thiệu thơ của 183 tác giả Công giáo, suốt từ thời Hàn Mạc Tử (1912) đến nay; gồm nhiều thành phận xã hội, sinh trưởng rải khắp trong Nam, ngoài Bắc và các tác giả sống ở Đức, Pháp, Mỹ, Canada…(trong đó có 34 Linh mục, 1 Hồng y, 1 Giám mục, 11 nữ tu).

VI.Chuyên luận: “Văn học Công giáo Việt Nam đương đại”. Nxb HNV 2022

            Giới thiệu “Tổng quan tiến trình lịch sử của văn học Công giáo”, đặc biệt

nghiên cứu văn học Công giáo từ sau 1975, tập trung vào thi ca, văn xuôi, nghiên cứu văn học và các hoạt động văn học như các cuộc thi và các Hội thảo văn học Công giáo.

Tiếp tục giới thiệu các khuôn mặt văn học Công giáo hôm nay.

Chuyên luận khẳng định văn học Công giáo đã góp phần quan trọng trong

việc đổi mới văn học Việt trong việc hội nhập với văn hóa, văn học phương Tây, thoát ly dần ảnh hưởng tư tưởng- mỹ học của văn học Trung Quốc.

VII. Chuyên luận Hoa trên núi thánh. Nxb Hồng Đức 2025.

Tiếp tục giới thiệu các khuôn mặt trẻ đầy triển vọng của văn học Công giáo hôm nay là: Xuân Cát OP, Vinh Kiu, Trần Trung Hậu, Lm Khắc Đỗ, Lm Hồng Phúc…

Đặc biệt là chuyên đề giới thiệu tuần báo Nam Kỳ Địa Phận (1908-1945). Tuần báo này có những đóng góp quan trọng cho tiến trình phát triển chữ Quốc ngữ, tiến trình hội nhập văn hóa đông-tây và phát triển báo chí, văn học Công giáo.

Chuyên luận cũng tìm hiểu sâu hơn những giá trị tư tưởng, nghệ thuật trong sáng tác của Alexandre de Rhodes, Sấm Truyền Ca của Lữ Y Đoan, thơ bằng chữ Quốc ngữ cùa Philippe do Rosa Bỉnh, Thuật tích việc nước Nam của Đặng Đức Tuấn.

Chuyên luận Hoa trên núi thánh còn cung cấp cho người Công giáo trẻ viết văn phần Lý luận văn học, các kỹ năng viết Truyện ngắn, viết Kịch bản văn học và viết một Chuyên đề lịch sử.

VIII. Một cái nhìn tổng quan

4 cuốn sách nghiên cứu văn học Công giáo của Bùi Công Thuấn là sự tiếp nới các công trình của Võ Long Tê, Lê Đình Bảng, và công trình Sơ thảo Lịch sử văn học Công giáo của Nguyễn Vy Khanh. Các công trình này có thể giúp bạn đọc hình dung ra một nền văn học Công giáo có tầm vóc lịch sử và thời đại, có những đóng góp giá trị vào sự đổi mới và phát triển văn học Việt. Văn học Công giáo cũng làm phong phú văn hóa dân tộc cả về tư tưởng và nghệ thuật.

Văn học Công giáo là một miền đất rất rộng của văn học dân tộc. Hy vọng các nhà nghiên cứu trẻ như TS-Nt Đinh Ngọc Oanh, Ths Nt Đặng Thị Lĩnh, Ths Nguyễn Tấn Tài sẽ tiếp tục hành trình đầy hấp dẫn này.

 

***

BẠN TẢI VỀ ĐỂ ĐỌC THEO LINK:

1.Tiếp cận thế giới nghệ thuật của Song Nguyễn-tái bản 2019

https://www.mediafire.com/file/piaiojap3jg7cnl/5_TI%25E1%25BA%25BEP_C%25E1%25BA%25ACN_SN_t%25C3%25A1i_b%25E1%25BA%25A3n_2019.rar/file

2.Những mùa vàng văn học Công giáo

https://www.mediafire.com/file/q3d58xkh4osonml/13_NH%25E1%25BB%25AENG_M%25C3%2599A_V%25C3%2580NG_V%25C4%2582N_H%25E1%25BB%258CC_C%25C3%2594NG_GI%25C3%2581O.rar/file

3.Văn học Công giáo Việt Nam đương đại

https://www.mediafire.com/file/o2eeqq9s8cwr7u1/00_VHCG_%25C4%2590%25C6%25AF%25C6%25A0NG_%25C4%2590%25E1%25BA%25A0I_ALLS.rar/file

4.Hoa trên núi thánh

https://www.mediafire.com/file/bvwoyxr9w81ssrs/1_HOA_TR%25C3%258AN_N%25C3%259AI_TH%25C3%2581NH_B%25E1%25BA%25A2N_IN-official.pdf/file

[1]  Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, q. XXXIII, tập II, tr.301, Viện Sử học, NXB Giáo dục 1998.